عرفان در لغت به معنی «شناخت» است و اصطلاحا به «شناخت خدا» در صورتی که عاشقانه باشد، گفته میشود.عارف محبوس شناخت‏های استدلالی خشک درباره خدا و صفات او نیست، بلکه خدا را روح حاکم بر سراسر وجود و همه هستی میبیند. عارف در صدد است همچون قطب عارفان و امیر مؤمنان که فرمود:« ما رأیت شیئا الاّ رأیت الله قبله و بعده و معه » همیشه شاهد حق تعالی باشد و گاه فریاد بر میآورد که:
به دریا بنگرم دریا ته وینم تو بینم
به صحرا بنگرم صحرا ته وینم
به هر جا بنگرم کوه و در و دشت
نشان از قامت رعنا ته ونیم

عرفان دو نوع است؛ نظری و عملی.
عرفان نظری؛ مجموعه معارفی درباره شناخت خدا و نقش او در هستی و ارتباط انسان با خدا و شناخت ابعاد الهی انسان و منازل و مقامات سلوک و سفر انسان الی الله و امثال آن است. عارفان بزرگ در طول تاریخ صدها کتاب عرفانی تألیف کرده و به یادگار گذاشته‏اند؛ از مثنوی ملای رومی گرفته تا منطق الطیر عطار. اما در بین همه آثار عرفان نظری برخی کتب مقام عالی را در حوزه‏های علمیه کسب کردند که اکنون متن درسی حوزه علمیه قم و دیگر حوزه‏های بزرگ است؛ مانند:
1 ـ فصوص الحکم، محی الدین عربی، با شرح قیصری؛
2 ـ تمهید القواعد، صائن الدین ابن ترکه؛
3 ـ مصباح الانس، ابن فناری.
امام خمینی(ره) هم علاوه بر تحصیل این کتاب‏ها و تدریس آن تعلیقه‏ای بر فصوص الحکم نگاشته است و تجلیل معظم له از محی الدین در نامه‏ای که به گورباچف نوشت، نشانه احترام و اهتمامی است که امام امت به ایشان داشته است.
عرفان عملی، سلوک رفتاری و تلاش‏های مستمر یک سالک است که با مناجات‏های فراوان در خلوت وجَلْوت و تخلق به اخلاق فاضله، همچون زهد و دوری از دنیا و رفق و محبت به خلق و مانند آن حاصل میشود تقوا وپرهیزگاری و دوری از گناهان و عمل به دستور و تکالیف دینی نقش عمده‏ای در صفای قلب ایفا میکند.
از میان چهره‏های برجسته عرفان در چند دهه اخیر میتوان از مرحوم قاضی بزرگ استاد عرفا، امام امت و علامه طباطبایی و نیز مرحوم سید احمد آشتیانی در تهران و مرحوم الهی قمشه‏ای و مرحوم فاضل تونی و مرحوم آیة ا...بهاءالدینی و مرحوم آیة‏ا... رفیعی قزوینی و مرحوم میرزا جواد ملکی تبریزی و مرحوم آیة ا... شاه آبادی و از بین معاصران استاد علامه حسن زاده آملی و آیة‏ا... جوادی آملی و آیة‏ا... بهجت نام برد.
برای اطلاع بیشتر میتوانید به کتاب‏های ذیل مراجعه نمایید:
1 ـ مقدمه‏ای بر عرفان و تصوف دکتر سجادی
2 ـ برنامه سلوک در نامه‏های سالکان نشر دارلفکر
3 ـ عرفان نظری دکتر یحیی یثربی
4 ـ نفحات الانس احمد حاجی
5 ـ الحمات و العرفان آیة‏ا... جوادی آملی
6 ـ عارف و صوفی چه میگوید جواد تهرانی

http://www.porsojoo.com/fa/node/31983